Uzlaşabilmek için öncelikle tarafların birbirlerinin savunduklarını iyi bilmeleri gerekir. Dinlemeden anlamadan reddetmekte hayır yoktur. İnsan bilmediği konuda karşısındakinin anlattıklarını devamlı çürütmeye çalışıyor ve küçültücü dışlayıcı hareketlerde bulunuyorsa, bu onun cahilliğini ve bağnazlığını gösterir. İnsan öne sürülen iddiaları, bilgileri anlamaya çalışmalı, tartmalı, içinden çıkamıyorsa araştırmalıdır veya daha iyi bilgisi olanlara danışmalıdır.

Bir örnek:

Birkaç yıl önce, İngiliz ve Türk genç arkadaşlarımın arasında “islamda çok eşlilik” konusu açılmıştı. Aralarında tercüme yapmak bana düşüyordu. Türk arkadaş şiddetle reddediyordu. Anlattığım hiçbir şeyi dinlemek bile istemiyordu. İngiliz ise gerçekten meseleyi anlamak için devamlı sorular soruyordu.

Zamanın şartlarını, kadınların toplum içinde ekonomik bakımdan erkeğe muhtaç olması, savaşlarda erkek nüfusun azalması ve böylelikle bedensel ihtiyaçları da göz önünde bulundurarak, durumları mantığına göre onaylıyordu.

Şimdi konu poligami değil. Bu sadece bir örnekti.

Onaylayıp onaylamaması da mühim değil. Burada mühim olan şey, konuyu irdeleyerek savunucunun kendisini ifade etmesine imkân tanımak, dikkatle de dinleyip anlamaya çalışmaktır.

Evet, iki şey; ikincisini yapmadan birincisini yapmak sahtekârlık olur: Söz hakkı vermek ve konu hakkında alalatılanları “konuda aydınlanıp adaletli davranmak için” dinlemek.

Bunu yaptıktan sonra kişi kabul etmekte veya reddetmekte doğru şekilde hareket ederek sonuca varmıştır. En başta kendisine haksızlık yapmamıştır. Kendisinin önyargılı ve bağnaz kalmasına engel olmuştur.

Biz toplum olarak büyük çoğunluğumuz genelde kendi değerlerimizi hiç irdelemeyiz, savunduğumuz şeyi körü körüne savunuruz. Biz böyle olduktan sonra, kabul etmediğimiz fikirleri savunan insanlarla hiç uzlaşmamıza imkân var mı?